Waarnemen - dutch-meteor-society

Orioniden en Tauriden aan de herfsthemel

Mooie herfstzwermen aan de hemel

Elk jaar in oktober trekt de aarde door een zwerm stofdeeltjes die achter gelaten zijn door de beroemde komeet 1P/Halley. Deze komeet met een omloopstijd van ongeveer 75 jaar is voor het laatst gezien in 1986. De komeet trekt al vele eeuwen door ons zonnestelsel. Bij elke passage langs de zon (we noemen dat het perihelium) warmt de komeet op en verliest het een deel van het oppervlak dat bestaat uit bevroren water en stof. We zien dan een staart ontstaan zoals bekend bij kometen.
Dit stof verspreidt zich in de loop van de tijd langs de baan van de komeet. Uiteindelijk wordt het een gesloten ring van stof (we noemen deze stofdeeltjes meteoroïden) waar de aarde elk jaar door heen trekt. De komeet is dus slechts eens in de 75 jaar te zien, maar de meteoroïden afkomstig van deze komeet zijn elk jaar te zien. De aarde trekt dan door de zwerm meteoroïden en als ze de aardatmosfeer induiken dan verdampen ze geheel. Dit is te zien als een snel bewegende lichtstreep we zien dan een ‘vallende ster’ oftewel meteoor. We kijken dus in feite naar het ‘afval’ van de beroemde komeet Halley. Overigens trekt de aarde maar deels door de zwerm, want de baan van de komeet Halley ligt verder vanaf de aardbaan. Toch is de zwerm zo uitgestrekt dat we meteoren van de zwerm kunnen zien. De aarde ontmoet de meteoroïden van Halley twee keer per jaar: in oktober (Orioniden) en in mei (met de radiant in Aquarius, de eta Aquariiden).

Omdat de meteoroïden die bij deze zwerm horen evenwijdig de aardatmosfeer binnen komen lijkt het voor de waarnemer op Aarde dat de meteoren vanuit één punt aan de hemel komen. Van deze zwerm ligt dat (schijnbare) vluchtpunt in het sterrenbeeld Orion. We noemen zo’n schijnbaar vluchtpunt radiant. Om deze reden wordt deze zwerm de Orioniden genoemd.

Orioniden zijn snelle meteoren, zijn vaak zwak en de heldere exemplaren laten vaak nalichtende sporen zien. De precieze positie van de radiant ligt tijdens het maximum nabij de heldere ster Betelgeuze. Door de beweging van de Aarde om de zon wijzigt ook de positie van de radiant van de Orioniden. Zie ook het kaartje.
De eerste Orioniden kunnen al eind september waargenomen worden, terwijl de laatste rond 20 november waarneembaar zijn. De aarde trekt door de dichtste delen van de zwerm rond 22 oktober. Onder goede omstandigheden zijn er dan 10 tot 15 Orioniden per uur te zien. Onder goede omstandigheden verstaan we dat je beschikt over goede ogen, op een donkere locatie zit buiten de stad, ongehinderd uitzicht hebt en er is geen direct licht en geen bewolking. Als er bij elke omstandigheid iets niet goed zit dan worden de aantallen meteoren die je kan zien minder.
Houd er verder rekening mee dat de radiant van de Orioniden pas opkomt na 22:30 UT, voor die tijd zul je niets zien van deze zwerm.
Maar naast de Orioniden zijn nog meer meteoren te zien, er zijn nog een aantal kleine zwermpjes actief zoals de Leo Minoriden (relatief veel heldere meteoren), de Epsilon Geminiden en de Tauriden. Ook de sporadische activiteit (dit zijn meteoren die niet bij een zwerm horen) is hoog in oktober. Dit alles bij elkaar zorgt ervoor dat je 20-30 meteoren per uur kan zien rond de ochtenduren in de periode 20-24 oktober vermits ideale omstandigheden.
Helaas zal de maan al flink storen rond 22 oktober. Ze gaat onder rond 3 uur s’ nachts, dus er blijft dan een krappe vier uur over om ongestoord naar de Orioniden uit te kijken. Elke nacht erna gaat de maan grofweg een uur later onder. Goed nieuws is dat de radiant van de Orioniden (en de kleine zwermpjes) juist in de maanlichtloze periode op zijn hoogst staat. Ook de sporadische activiteit is op zijn hoogst in de laatste uurtjes van de nacht. Al met al dus toch zeer positieve omstandigheden voor deze zwerm.

Tauriden

De Tauriden zwerm is niet zo heel actief. De zichtbaarheidsperiode is wel lang, die loopt van half september tot eind december. De zwerm heeft zwakke maxima rond 10 oktober en begin november, denk aan maximaal 5 per uur als de radiant op zijn hoogst staat. Dit is altijd tussen 1 en 4 uur lokale tijd. De meeste Tauriden zijn zwak, maar soms kan er wel eens een flinke vuurbol verschijnen. Door planetaire verstoringen (Jupiter!) heeft de zwerm twee radianten die ongeveer 8 graden uit elkaar liggen. We noemen deze zwermen dan ook de zuidelijke en noordelijke Tauriden. Het is moeilijk om deze twee uit elkaar te houden.
De zwerm is een afval product van de komeet 2P/Encke, een kleine komeet met een omlooptijd van 3,3 jaar. Deze komeet lijkt onderdeel te zijn van een complex van meerdere kleine kometen die ontstaan zijn uit één grote komeet zo’n 10 tot 20 duizend jaar geleden die met geweld fragmenteerde. Men noemt het ook wel het Encke Complex.
In sommige jaren laten de Tauriden extra vuurbol activiteit zien. Dit blijkt van oorsprong een subzwerm in de Tauridenzwerm te zijn die om de 7 of 10 jaar extra activiteit geeft. De activiteit van deze subzwerm varieëerd, hoe dieper de Aarde de zwerm ingaat hoe meer activiteit. Die aantallen liggen dan meestal tussen de 2 en 10 meteoren per uur extra bovenop de jaarlkijkse activiteit. Extra Tauriden activiteit werd door DMS waarnemers in 1981, 1988, 1995, 1998, 2005, 2015, 2022 en 2025 gezien. In die jaren werden wereldwijd veel vuurbollen gezien, zelfs van het type super vuurbol (vuurbollen helderder dan de volle maan!). Dit jaar wordt er geen bijzondere activiteit verwacht. De eerst volgende (en meest belovende sinds 60 jaar qua activiteit en vuurbollen) zal in 2032 zijn. In het kaartje is de radiantpositie van de Tauriden noord en zuid te zien.
De sporadiusche activiteit is nog steeds hoog in november en zijn er ook nog kleine zwermpjes actief inclusief de Orioniden. Bij elkaar mag je tegen de ochtend tussen de 15 en 20 meteoren per uur verwachten onder goede omstandigheden. De maan stoort van 25 oktober tot 3 november, daarna zal er weinig storing zijn van onze buur.

Enkele waarneemtips

Neem bij voorkeur na maan ondergang waar.
De laatste uurtjes van de nacht geeft de meeste activiteit. In de avond zie je maar een fractie van de ochtend activiteit.
De nachten kunnen al flink koud zijn. Zorg voor comfortabele omstandigheden: stretcher, slaapzak en warme ruim zittende kledij. Val niet in slaap i.v.m. onderkoeling!
Neem waar vanaf een veilige plek en zorg dat men weet waar je gaat waarnemen.
Kijk niet op je smartphone tijdens het waarnemen. Je ogen raken verblind en het duurt 15 minuten eer je ogen weer aan het donker gewend zijn.
Wil je serieuze waarnemingen doen, neem dan contact op met DMS

De geboorte van de Orioniden meteorenzwerm. Detail opname van komeet 1P/Halley genomen op 14 maart 1986 genomen door het ruimtevaartuig Giotto (ESA/MPS, Horst Uwe Keller). Duidelijk zichtbaar is hoe stof en waterstof in geiser achtige structuren van het komeet oppervlak opstijgen.

De baan van komeet 1P/Halley en de uitgestrektheid van de Orioniden zwerm. De langgerekte witte ellips geeft de baan van komeet Halley aan. In rood de baan van Mars, geel is Jupiter, groen is Saturnus, lichtblauw Uranus and donkerblauw Neptunus. Bron: https://www.meteorshowers.org/view/Orionids

Radiant posities van de Orioniden (ORI) en eta Geminiden (ETA).

Uitbarsting van de ε Perseïden op 10 september 2026

Flinke uitbarsting en enkele vuurbollen

Op donderdag 10 september 2026 is er vanuit Noord Amerika een kortstondige uitbarsting waargenomen van de September ε Perseïden.
De Canadese waarnemer Pierre Martin meldde het volgende:

“I believe I have seen a small outburst of SPEs last night near this predicted time. There was definitely a surge in especially bright meteors for several minutes (perhaps briefly reaching a ZHR around 30), then the rates quickly lowered to a weak level.
At 0610 for a few minutes, my sky had an unexpected patch of cloud, and unfortunately had to wait for it to pass. By 0620 when it cleared again I think that was near the maximum with a lot of SPEs before the rates rapidly wound down. I’ll decode my data after some needed sleep”.

Pierre nam waar op 10 september 2026 tussen 05:00 en 08:15 UT. Hij zag in totaal 45 meteoren waarvan 29 ε Perseïden. Nooit eerder zag Pierre zoveel ε Perseïden gedurende één waarneemsessie. Later die nacht was ook waarnemer Paul Jones actief vanuit Florida. Ook hij zag nog een redelijk aantal ε Perseïden.
De ZHR werd berekend op basis van de data van Pierre Martin en Paul Jones. Voor de grootste deel werden 12 minuten tellingen gebruikt. Tijdens het maximum 6 minuten tellingen en bij de start en het einde van de sessie werden 0,3/0,4 uur tellingen gebruikt.
Door de relatief lage radiantstand en kleinere aantallen meteoren zijn de foutenbalkjes in de ZHR curve nogal groot. Eén meteoor meer of minder in zo’n telperiode kan flinke veranderingen opleveren in de gevonden ZHR waarden. Toch is duidelijk zichtbaar dat de activiteit wat langzamer oploopt dan dat ze daalt. De piek met een ZHR van 73 ± 32,7 duurde enkele minuten en in zijn geheel duurde de hogere activiteit grofweg zo’n anderhalf uur. Het maximum was op 10 september 2026 om 06:22 UT.

Daarmee lijken voorspellingen van Sato en Vaubaillon in [1] goed uit te pakken met het tijdstip van laatstgenoemde er het dichtste bij. Inmiddels lijkt de waarneming van Pierre Martin bevestigd door radio waarnemingen die een maximum vinden om 06:30 UT.
Het jaarlijkse maximum viel in 2026 op 9 september om 18:00 UT (ZHR maximaal 8), dus de piek viel 12,5 uur na dit maximum.

Vuurbollen

In de vroege ochtend van 11 september werden twee zeer heldere vuurbollen afkomstig van de ε Perseïden zwerm vastgelegd door de camera’s EN911 Herford, EN912 Bruchhausen-Vilsen en EN917 Göttingen. De helderste verscheen om 1:01:48 en werd ook vastgelegd door een aantal Tsjechische stations. Van deze vuurbol werd ook een gedetailleerd spectrum verkregen. Beide vuurbollen verschenen zo’n 20 uur na de uitbarsting van de zwerm.

Verder lezen:
https://mro.chips.jp/Flash/2026/SPE/index-e.htm

Grafiek met de ZHR van de September ε Perseïden

Composiet opname van de september Epsilon Perseiden uitbarsting van 9/10 september 2026 vanuit Stewartville, Ontario, Canada.
Canon 6D met een 14mm f/2.8 lens, ISO 3200. De opname is gemaakt met een reeks 20 seconden opnamen tussen 5h UT en 8h UT. De meeste meteoren op de foto verschenen tussen 6h en 7h UT.
Foto: Pierre Martin

ε Perseïde vuurbol gefotografeerd door station EN912 Bruchhausen-Vilsen op 11 september 2026 00:39:54 UT.
Foto: Bea Tilanus.

Lichturve van de ε Perseïde vuurbol op 11 september 2026 00:39:54 UT, opgenomen met de high-speed fotometer te Bruchhausen-Vilsen.

ε Perseïde vuurbol gefotografeerd door station EN911 Herford op 11 september 2026 01:01:48 UT.
Foto: Jörg Strunk

Een komeet met een vlijmscherp stofspoor

Komeet filament in beeld?

De aarde nadert het baanvlak van een oude komeet met een bijzonder uiterlijk: 10P/Tempel. De komeet wordt doormidden gesneden door een vlijmscherp dun laagje stof, waardoor hij een beetje lijkt op Saturnus met ringen.
Chris Schur fotografeerde deze week 10P vanuit Happy Jack, Arizona:
“Deze komeet vertoont het meest opvallende stofspoor dat ik ooit heb gezien in 50 jaar fotografie,” zegt Schur.
Let op het onderscheid: staart versus stofspoor.
De structuur op Schurs foto is een spoor—een pannenkoek van grindgroot puin dat zich over honderden tot duizenden jaren in de baan van de komeet heeft uitgespreid. Dit verschilt van een staart, een jonge straal van vers gas en stof in veel richtingen.
Het pannenkoekenspoor van komeet 10P werd in 1983 ontdekt door NASA’s Infrared Astronomical Satellite (IRAS) – een van de eerste ooit gevonden. Het fotograferen met een telescoop in de achtertuin is een bijzondere prestatie.
Dit weekend is het beste moment om het te proberen. Tussen 18 en 22 juli kruist de aarde het baanvlak van 10P. Tijdens het doorkruisen wordt het spoor scherper tot maximale dunheid en oppervlaktehelderheid. Later zal het pad draaien en weer meer open gaan. Lange belichtingen met enkele dagen ertussen kunnen merkbare veranderingen vertonen.
De komeet is momenteel een object met magnitude 8,4 in het sterrenbeeld Steenbok. Tegen het einde van de maand wordt hij helderder tot ongeveer magnitude 7,7.
Op 3 augustus is de dichtste nadering tot de aarde maar nu is het moment dat we het filament op de rand bekijken.
Een kleine telescoop toont moeiteloos de groene coma, terwijl lange belihtingstijden nodig zijn om het filament vast te leggen.
Bron: spaceweather.com

Comet: 10P / Tempel 2 -Date/Time Local: 7/10/26 12:47 am MST -Date/Time UT: 7/10/26 7:47 UT -FOV: 200′ x 134′ -Orientation: N up -Seeing: 10 -Transparency: 9 -Orig. Scale: 1.2 arcsec/Pixel -Instrument: RASA 11 f/2.2 -Exposure: 60m total -Camera: ASI6200MM + UV/IR + Baader LRGB -Location: Happy Jack,AZ` Notes: This comet is exhibiting the most obvious dust trail I have ever seen in 50 years of imaging. The background here is filled with integrated flux nebula, and on the original luminance data, a short tail was seen at about a 45 degree to the trail. Easily seen in 10 x 50 binoculars. Bortle 1, 7000 feet elevation.

10P / Tempel2 in de nacht 13 Juli 2026.
Center (RA, Dec): (320.669, -16.063)
Center (RA, hms): 21h 22m 40.647s
Center (Dec, dms): -16° 03′ 47.803″
Size: 2.49 x 1.61 deg
Radius: 1.480 deg
Pixel scale: 7.08 arcsec/pixel
gemaakt met een Celeron RASA F.2.0 200x 10sec in visueel licht en ook 187 x 10 sec met een Baader Swan filter met ≤ 15 nm Half-Band-Width. Isoleert de twee C2 lijnen bij 511 and 514 nm.
Totaal stack van 387 opnames op de komeet kop.
Foto: Robert Haas, Alphen a.d. Rijn

De positie van komeet 10P / Tempel 2 aan de ochtendhemel.

Zeer gunstige verschijning van de Perseïden in 2026

Geen maanlicht tijdens het Perseïdenmaximum

Een (totale) zonsverduistering op 12 augustus 2026 overdag betekent dat er geen maanlicht zal zijn in de periode rond het Perseïdenmaximum. Dus kunnen de enthousiastelingen na de zonsverduistering meteen het veld in om de meteoren te bekijken.
De Perseïden zijn van alle meteorenzwermen het meest bekent bij het grote publiek. Dat komt door de gunstige tijd waarin de zwerm zichtbaar is: in de zomer, tijdens de vakantie en ‘s nachts zijn de temperaturen nog aangenaam. De zwerm is actief tussen 15 juni en begin september. Als gevolg van de beweging van de aarde om de zon beweegt het schijnbare vluchtpunt van de Perseïden vanuit Cassiopeia via Perseus naar Camelopardalis (zie kaartje). Perseïden zijn snelle meteoren (59 km/s) en laten vaak flares en nalichtende sporen zien.

Moederlichaam en uitbarstingen

Het moederlichaam van de zwerm is de komeet 109P/Swift-Tuttle die een omloopstijd heeft van ongeveer 130 jaar. In 1992 ging de komeet voor het laatst door het perihelium. Als gevolg hiervan vertoonden in de periode 1988 tot 1996 de Perseïden regelmatig uitbarstingen omdat de aarde dicht in de buurt van relatief verse stofsporen, afkomstig van de komeet, kwam. Daarna stabiliseerde de activiteit weer, met uitzondering van perioden dat de aarde door stofsporen van de komeet trok die verstoord werden door Saturnus of Jupiter.
Mooi voorbeeld is 2016 toen de aarde door 5 stofsporen trok hetgeen spectaculaire uitbarstingen opleverde. Naast de stofsporen kunnen er ook meer meteoren zichtbaar zijn als de aarde door een filament trekt. Ook dit zijn verdichtingen in de Perseïden zwerm die extra activiteit opleveren.

De situatie in 2026

Door de afwezigheid van maanlicht zullen de Perseïden goed zichtbaar zijn. Modellering door de astronoom Maslov laat zien dat de jaarlijkse maximale activiteit de komende jaren wat lager zal zijn. Normaal is de maximale ZHR ongeveer 100 en die kan nu echt een stuk lager uitvallen. Alleen in 2027/28 zal de zwerm weer meer activiteit geven door verstoringen van Jupiter (net als in 2016).
Gelukkig wordtn dit jaar nog een stofspoor en het filament verwacht. Een stofspoor van komeet 109P/Swift-Tuttle uit 1079 kan de aarde dicht naderen. Helaas is het tijdstip voor Europa erg ongunstig, 12 augustus 2026 om 16:53 UT.
Gunstiger valt een mogelijke ontmoeting met een zwak filament op 13 augustus 2026 om 01:00 UT (± 5 uur!). Dit zou een verhoging van de ZHR met 40 kunnen opleveren. Dit zal gepaard gaan met ook wat meer heldere Perseïden dan normaal.
De meest gunstige richting om naar de Perseïden te kijken is in de richting van de radiant die op 12 augustus in Perseus ligt. Leuk detail voor de nacht 12/13 augustus is dat in de loop van de nacht de bedekkingsveranderlijke ster Algol in een minimum komt. De helderheid van Algol zal van magnitude 2,1 afnemen naar 3,4 tegen de ochtend schemering.

Waarneemtips

Zorg ervoor dat je geen directe verlichting in je beeldveld hebt, kijk ook niet tussendoor op je mobiel want ook hierdoor kan je donkerte adaptie verdwijnen. Het duurt 15 minuten om je ogen helemaal aan de donkerte te laten wennen.
Zorg voor een uitzicht zonder obstructie. Heb je maar de helft van je beeldveld zonder obstructie, ga je ook veel minder meteoren zien.
Een goed doorzichtige atmosfeer helpt ook om meer meteoren te kunnen zien. Ben je in het buitenland dan kan je op grotere hoogte meer meteoren zien. Je kijkt dan door een wat dunnere atmosfeer en er is minder last van verstrooiing door lichtvervuiling.
In augustus kunnen de nachten koud verlopen. Zorg ervoor dat je warme kledij aan trekt en neem waar vanaf een comfortabele ligstoel met een slaapzak als je wat langer wil kijken.
Je kunt de Perseïden ook serieus waarnemen waardoor de resultaten gebruikt worden in analyses. Hoe je goede waarnemingen kan doen is hier te lezen (Engelstalig):
https://www.imo.net/observations/methods/visual-observation/

Radiantdrift van de Perseïden tussen 15 juli en 25 augustus.

Op 11 augustus 2024 om 23:23 UT verscheen deze Perseïde vuurbol laag in het noorden in het beeld van de camera van Jaap van ’t Leven. De opname is gemaakt vanaf de Volksterrenwacht Bussloo. Camera Canon R met een 15 mm lens op F3.5, 1600 iso en 10 seconden belichtingstijd.

Analyse visuele waarnemingen uit DMS expedities

Zuidelijke delta Aquariden onder de loupe

De Perseïden in augustus is de bekendste meteorenzwerm van het jaar die actief is tussen 15 juli en 25 augustus. Tussen 10 en 15 augustus zijn de meeste Perseïden te zien. Maar eind juli is echter ook een mooie periode om veel andere meteoren te zien. Er zijn dan veel kleine zwermen actief: de Capricorniden, het Aquariiden complex, de gamma Draconiden, de Pisces Austriniden en natuurlijk de vroege Perseïden. Ook neemt de sporadische activiteit in de loop van juli flink toe.
Dit alles bij elkaar opgeteld levert dat vaak mooie activiteit op.
De meeste activiteit is afkomstig van de Zuidelijke Delta Aquariiden (SDA). De SDA’s zijn mediumsnelle meteoren die meestal zwak zijn, alhoewel een enkele vuurbol mogelijk is. DMS waarnemers hebben al vaak visuele expedities ondernomen om de zwerm beter in kaart te krijgen. De eerste goede DMS data is afkomstig van de eerste buitenlandse expeditie in 1984 in Puimichel, Zuid Frankrijk. Maar vooral de latere expedities naar La Palma in 2008 en Namibië in 2011 leverden een schat aan visuele gegevens op.
Afgelopen jaren is er in tussenpozen gewerkt aan het analyseren van waarnemingen gedaan aan de Zuidelijke Delta Aquariiden uit de periode 2000-2025. Daarvoor zijn de resultaten uit Namibië uit als basis gebruikt om waarnemingen uit andere jaren mee te vergelijken. Hieruit bleek dat er weinig evolutie is te zien in de ontwikkeling van de meteorenzwerm. Er waren wel wat kleine verschillen maar dit is hoogstwaarschijnlijk een artefact in de reductie. De zwerm heeft meestal een maximale ZHR van 20-25 in de periode 29-31 juli. Echter, in 2025 bleek er sprake van een flink lagere activiteit, grofweg 30%. De reden hiervoor is niet bekend. Het zou goed zijn om de zwerm te blijven volgen visueel de komende decennia. Ook zijn er plannen om met nog oudere data uit de periode 1977-2000 te gaan rekenen.
Uit het onderzoek bleek ook dat de zwerm kortdurende uitbarstingen kan geven, dit was het geval in 2003 (ZHR 35), 2022 (ZHR 70!) en 2025 (ZHR 20-40).
Een uitgebreide analyse wordt binnenkort gepubliceerd in Radiant en eMeteornews.

Een vergelijking tussen de Zuidelijke Delta Aquariiden, waargenomen vanuit La Palma (2008) en Namibië (2011).

Meteoren aan de zomerhemel

Perseïden 2025 in maanlicht omstandigheden

Met volle maan op 9 augustus 2025 zijn de omstandigheden om de Perseïden waar te nemen niet echt gunstig. Hier enkele waarneem tips om toch van de Perseïden te kunnen genieten.

De Perseïden zijn het rest product van de beroemde komeet 109P/Swift Tuttle. Deze was voor het laatst waarneembaar in 1992. Elk jaar rond 12 augustus trekt de Aarde dicht langs de baan van deze komeet. In die baan bevinden zich veel stofdeeltjes afkomstig van de komeet en als ze in botsing komen met de aardatmosfeer worden ze zichtbaar als meteoren. De stofdeeltjes in de Perseïden zwerm zijn door onder andere gravitationele krachten van de grote planeten verspreid geraakt. De aarde ontmoet de eerste stofdeeltjes rond 15 juli en verlaat de zwerm begin september. Als de aarde zich het dichtst bij de komeetbaan bevind, de dichtheid van de stofdeeltjes op zijn hoogst en zijn dus zijn de meeste Perseïden zichtbaar. Onder goede omstandigheden (een echt donkere hemel, een onbewolkte hemel en een volledig uitzicht) kun je dan tot 50 á 70 Perseïden per uur tellen. Echter, het vele maanlicht dat de hele nacht aanwezig is zal flink afsnoepen van de zichtbare aantallen Perseïden, reken op de helft of minder. Veel hangt ook af van het weer en persoonlijke perceptie.

Doordat de deeltjes in de Perseïden zwerm in dezelfde richting bewegen lijken ze vanuit hetzelfde punt aan de sterrenhemel weg te schieten. Dat punt noemen we de radiant. Het is een perspectivisch effect vergelijkbaar met een sneeuwbui waardoor je heen fietst. De sneeuwvlokken lijken vanuit één punt te komen. Rond 12 augustus staat het vluchtpunt in het sterrenbeeld Perseus, vandaar de naam de Perseïden. Echter door de beweging van de Aarde veranderd de richting vanwaar de stofdeeltjes de aarde naderen. Daardoor veranderd de radiantpositie van de zwerm gedurende de hele periode, zie het bijgaande kaartje van de International Meteor Organisation met radiantposities voor de Perseïden tussen 15 juli en 25 augustus.

Waarneemtips

Zorg ervoor dat de maan buiten je beeldveld staat. De maan is een zeer helder object en verblind als je er recht op kijkt. Je ogen hebben 15 minuten nodig om aan de donkerte te wennen en elke keer als je naar de maan kijkt ben je je donkerte adaptie kwijt. Kijk dus vooral in noordelijke of noordwestelijke richting. Later in de nacht als de maan in het zuiden staat kan je ook in noordoostelijke richting kijken.
Zorg ervoor dat je geen directe verlichting in je beeldveld hebt, kijk ook niet tussendoor op je mobiel want ook hierdoor kan je donkerte adaptie verdwijnen.
Zorg voor een uitzicht zonder obstructie. Heb je maar de helft van je beeldveld zonder obstructie, ga je ook veel minder zien.
Een goed doorzichtige atmosfeer helpt ook om meer meteoren te kunnen zien. Ben je in het buitenland dan kan je op grotere hoogte meer meteoren zien.
Overigens kun je eind juli zonder maanlicht ook al leuke aantallen meteoren zien. Reken op 10 Perseïden per uur. Tel daarbij ook de kleine zwermen zoals de zuidelijke delta Aquariiden on de Capricorniden en de hogere sporadische activiteit op dan kun je tot 20 a 25 meteoren per uur zien in de laatste uurtjes van de nacht.
Ook in augustus kunnen de nachten koud verlopen. Zorg ervoor dat je warme kledij aan trekt en neem waar vanaf een comfortabele ligstoel met een slaapzak als je wat langer wil kijken.

Radiantdrift van de Perseïden. Half juli bevindt de Perseïdenradiant zich net onder de karakteristieke W van het sterrenbeeld Cassiopea; eind augustus is deze doorgeschoven naar het sterrenbeeld Camelopardalis (Giraffe)

Perseïden aan de nachthemel. Camera Sony Alpha A7 II2 met Sigma 20mm F/1.4 DG DN Art Sony FE lens.

Uitbarsting Perseïden 2024!

Perseïden 2024 geven spectaculaire show nacht vóór het reguliere maximum!

De ervaren visuele waarnemer Paul Jones uit Florida meldt een spectaculaire uitbarsting van de Perseïden, hoogstwaarschijnlijk gerelateerd aan een oud stofspoor.
Het illustreert hoe belangrijk het is om ook buiten de maximumnachten van de grote zwermen alert te zijn.
Hier zijn bevindingen:

‘Afgelopen ochtend (12 augustus) leken de Perseïden op hol te zijn geslagen en vertoonden een verbazingwekkende en adembenemende show. Het waren niet alleen de aantallen meteoren, maar ook de helderheid en majestueus voorkomen van de individuele meteoren die het zo bijzonder maakten.
Ik heb in het verleden meer Perseïden per uur gezien maar nog nooit heb ik zoveel mooie, heldere en kleurrijke meteoren gezien als deze morgen. Steeds leek het of elke individuele meteoor helderder en kleurrijker was dan zijn voorganger!
De cijfers van mijn waarneemsessie doen nauwelijks recht aan het spektakel:
Locatie: CR 204 langs de weg, elf mijl ten noorden van Palm Coast, NE Florida. Hemelcondities: 95% helder met een grensmagnitude van ongeveer 6,5. Kijkrichting: Zuidwest (donkerste richting).

Uurtellingen (12 augustus)

05:30 – 06:30 UT: 24 Perseïden, 3 Zuidelijke delta Aquariden, 1 Noordelijke delta Aquaride, 1 kappa Cygnide en 7 sporadische meteoren, een totaal van delta’s, 1 Noorddelta, 1 Kappa Cygnid, 7 sporadisch voor in totaal 36 meteoren.
6:30 – 7:30 UT: 42 Perseïden, 3 Zuidelijke delta Aquariden, 2 Noordelijke delta Aquariden, 1 Anthelion, 1 Eridanide en 9 sporadische meteoren. In totaal 58 meteoren.
7:30 – 8:30 UT: 54 Perseïden, 2 Zuidelijke delta Aquariden, 1 noordelijke delta Aquaride, 1 Eridanide en 9 sporadische meteoren voor in totaal 67 meteoren.
8:30 – 9:30 UT: 75 Perseïden, 3 Zuidelijke delta Aquariden, 2 Noordelijke delta Aquariden, 2 Eridaniden, 1 anthelium en 12 sporadische meteoren voor in totaal 95 meteoren.
9:30 – 10:00 UT (terloops): 9 Perseïden.
In totaal zijn er 256 meteoren waargenomen waarvan 204 Perseïden!

Nalichtende sporen

138 van de 204 Perseïden lieten nalichtende sporen zien.

Heldere Perseïden

-6(1), -5(2), -4(5), -3 (7), -2(16), -1 (24): 55 van de 204 Perseïden hadden een negatieve magnitude!
De -6 om 2:27 uur was de topper maar er waren zoveel anderen die ook verbazingwekkend helder waren. In een paar gevallen vertoonden de Perseïden drie of vier opeenvolgende meteoren met een negatieve magnitude! Heldere Perseïden knalden overal aan de hemel in elke richting van horizon tot horizon over 360 graden! In één woord – onvergetelijk!’

Er lijkt wel wat bijzonders geweest te zijn in de US. Vaubaillon voorspelde wat oude stofspoor passages vanaf 12 aug 4h UT. Inderdaad zag deze betrouwbare meteoren veteraan vanaf dat moment een mooie activiteit. Het bijzondere was echter dat 25% van de Perseïden magn. -1 tot -6 was. Dat is veel en is in overeenstemming met de theorie van oude stofsporen.

In Radiant, Journal of the Dutch Meteor Society, zal in een later stadium een analyse van de Perseïden 2024 verschijnen.

De Perseïden komen weer!

Perseïdennachten zonder maanlicht!

Het maximum van de jaarlijkse Perseïdenzwerm valt dit jaar overdag op 12 augustus 2024 tussen 09 en 21 uur UT (11 en 23 uur MEZT). De vroege ochtenden van 12, 13 en misschien ook 14 augustus zijn dan het meest geschikt om uit te kijken naar leden van deze mooie meteorenzwerm.
De maan is op 12 augustus in haar eerste kwartier. Dat betekent, dat vóór middernacht deze storende lichtbron onder de horizon is verdwenen. De meeste Perseïden worden gezien als de radiant op zijn hoogst staat. Dat is in het laatste uur voor de aanvang van de ochtendschemering.
Op zowel 12 als 13 augustus zullen tegen de ochtend de hoogste aantallen meteoren te zien zijn, waarbij op 13 augustus wellicht iets helderder Perseïden zichtbaar zullen zijn.

Zoek een donkere omgeving

Onder goede omstandigheden ver buiten stedelijke omgeving, kun je dan tot 60 á 70 meteoren per uur tellen. In gebieden met veel lichtvervuiling zal dat al gauw een factor 2 tot 6 minder zijn. Zorg ook voor een vrij uitzicht want als je gezichtsveld voor 50% geblokkeerd wordt door bebouwing, zul je ook 50% minder meteoren zien. En je zult zien dat nét die ene vuurbol achter je huis verscheen…. Tenslotte zijn je ogen ook belangrijk, jongeren zien meer meteoren dan ouderen. Zij hebben in het donker grotere pupillen, tot wel 7 mm, terwijl ouderen het met zo’n 4 mm moeten doen.

Verrassingen niet uitgesloten

Soms trekt de aarde door dichtere delen in de Perseïdenzwerm. Dat gebeurt als de aarde door stofsporen van het moederlichaam komeet 109P Swift-Tuttle trekt. Volgens Jeremy Vaubaillon (2) trekt de aarde op 12 augustus tussen 04 en 11 UT door vijf oude stofsporen van 109P. Deze zijn bijna allemaal ouder dan 1300 jaar. Het is niet duidelijk hoeveel extra activiteit deze oude stofsporen zal opleveren. Verder is er een mogelijkheid voor een filament passage. Dat is een verdichting in de Perseïdenzwerm. Deze zou kunnen plaatsvinden op 12 augustus rond 8 UT volgens Peter Jenniskens. Helaas vallen de verwachte tijdstippen voor beide fenomenen voor Europa overdag.

In 2018, 2019 (enkel met de radio waarneemmethode), 2021 en 2023 werden er onverwachte oplevingen van de Perseïdenactiviteit gezien vanuit Europa en Amerika.
In 2018 lag de ZHR rond de 85 (normaal is 40), in 2021 werd een spectaculaire show gezien vanuit Noord Amerika met een ZHR van 220 en in 2023 bedroeg de ZHR 130. Het loont daarom ook de moeite om ook in de nacht 13/14 augustus uit te kijken naar Perseïden. Misschien krijgen we nog een aardige verrassing te zien!

Door de draaiing van de aarde verschuift de radiant van de Perseïden langzaam van west naar oost. Half juli bevindt deze zich onder de W van het sterrenbeeld Cassiopea; rond 5 augustus ligt deze nabij de dubbele sterrenhoop h en chi Perseï en eind augustus loopt deze het sterrenbeeld Camelopardalis (Giraffe) binnen.

Compositiefoto gemaakt door Peter van Leuteren in de nacht van 12 op 13 augustus 2013 vanuit het Provencaalse Revest du Bion. Op de voorgrond is een aantal meteorenwaarnemers van de DMS actief. Camera: Canon EOS 40D met een Canon EF 15 mm F2,8 fisheye-lens.

Perfecte waarnemingsomstandigheden voor de Geminiden in 2023

Lange nachten en geen storend maanlicht

Met nieuwe maan op 13 december is dit jaar ideaal om de Geminiden waar te nemen. Het is de actiefste meteorenzwerm die we kennen met maximale ZHR-waarden rond de 120.
Toch wordt de zwerm niet zo goed waargenomen als de Perseïden in augustus. Dit komt door het vaak slechtere weer in december, maar ook als het helder is wordt het vaak erg koud wat mensen er van weerhoudt om de zwerm waar te nemen.

De nachten in december duren lang en de radiant van de Geminiden staat de hele nacht boven de horizon. De radiant bevind zich vlakbij de ster Castor en is dus makkelijk te vinden aan de hemel. De radiant culmineert rond 1h UT en laat dan de hoogste aantallen Geminiden per uur zien. Opvallend is dat de activiteit van de zwerm al eind november start, langzaam toeneemt tot 12 december om vervolgens sneller in activiteit toe te nemen in de nacht 12/13 december. De ZHR loopt dan al op naar 40 á 50 met soms submaxima die soms flink uit kunnen schieten. Dit levert in de praktijk zo’n 20 a 40 meteoren per uur op onder donkere omstandigheden.

13/14 december 2023

Het maximum van de Geminiden valt altijd ergens tussen λꙨ= 261,5 to λꙨ= 262,4. Dat is 14 December 2023 tussen 03 en 24 UT. Het betekent voor West Europa dat zowel de nachten 13/14 als 14/15 december 2023 mooie activiteit gaan geven. De nacht 13/14 december zal de activiteit flink zijn en gaat toenemen in de loop van de nacht, met wellicht wat submaxima. Neem je waar vanuit de stad dan zullen de aantallen rond radiantculminatie rond de 40 liggen, vanuit een donkere locatie rond de 60-80. De meeste Geminiden zullen deze nacht zwak zijn.

14/15 december 2023

De Geminiden staan er om bekend, dat direct na het maximum vrij snel meer heldere meteoren gaan verschijnen. Dit was vooral in 1996 en 2004 goed waarneembaar waarbij de gemiddelde helderheid van de meteoren met een magnitude toenam. In sommige jaren werden soms in korte tijd veel vuurbollen waargenomen. Zo zagen vijf visuele waarnemers van de Dutch Meteor Society in de nacht van 14/15 december 2007 vanuit Portugal in enkele uren tijd 22 afzonderlijke Geminiden tussen de magnituden -3 en -10. Er zijn meer jaren bekend waarin dit verschijnsel is waargenomen. Dit verschijnsel lijkt niet elk jaar plaats te vinden en is onderwerp van onderzoek in de DMS.

Het is daarom wellicht de moeite om in de avond van de 14^e december zodra het donker is waar te gaan nemen. De aantallen zullen nog niet hoog zijn door de zeer lage radiantstand, maar zullen de Geminiden scherend de dampkring inkomen. Op aarde zien we dan de Geminiden zeer lange sporen trekken aan de sterrenhemel, een prachtig gezicht vooral bij de heldere exemplaren. Vanaf 22 uur zullen naar verwachting de aantallen weer hoog liggen, om later in de nacht snel af te nemen. Aan het einde van de nacht zullen de aantallen gehalveerd zijn.

De nacht 15/16 december zullen de maximale uurfrequenties rond de 10 liggen, de nacht erna zal er amper nog wat te zien zijn.

Opgelet

Wil je de Geminiden waarnemen, zorg dat je warme kledij aanhebt en een slaapzak gebruikt. Onderkoeling is echt een gevaar dat je niet moet onderschatten bij koude temperaturen.

De positie van de Geminiden radiant tussen 5 en 20 december. Tijdens de maximumnachten bevindt de radiant zich vlak bij de ster Castor.

Composietopname van een aantal Geminiden op 15 december 2007 rond 2h vanuit Portugal. (Canon 40D met Canon EF 2.8-15 mm).

Weinig maanlicht rond Orionidenmaximum

Orioniden onder gunstige omstandigheden zichtbaar

Nieuwe maan op zaterdag 14 oktober betekent gunstige omstandigheden voor de Orioniden.
De zwerm heeft zijn maximum op 22 oktober, de maan is dan net voorbij het eerste kwartier en gaat op 21 oktober rond 23 uur onder. De radiant van de Orioniden ligt dan rechts van de ster γ Gemini (Tweelingen) en staat dan laag in het oosten. Overigens is het verloop van de Orioniden activiteit niet zo hoog, tussen 20 en 25 oktober kun je altijd leuke aantallen Orioniden zien tegen de ochtendschemering. Houd er wel rekening mee dat na 22 oktober de maan elke nacht een uur ater ondergaat.
Orioniden zijn in het algemeen zwakke en snelle meteoren. Ze zijn net als de eta Aquariiden in mei, afkomstig van de beroemde komeet 1P/Halley. Dus elke keer als je een Orionide meteoor ziet, zie je in feite een stukje van komeet 1P/Halley verdampen. De wat helderder Orioniden laten vaak nalichtende sporen zien. De zwerm is in de CAMS waarnemingen actief vanaf 25 september tot 15 november.
Echter voor de visuele waarnemer is ze pas duidelijk waarneembaar vanaf begin oktober tot 10 november. Uitgebreid onderzoek laat zien dat de maximale activiteit variëert met ZHR’s tussen de 15 en 30. Het gunstigste moment om Orionide waar te nemen is als de radiant (het schijnbare vluchtpunt) op zijn hoogst staat. Dit is rond 5 uur lokale tijd. Kijk je vanuit een stedelijke locatie verwacht dan tussen de 5 en 10 Orioniden per uur rond dat tijdstip. Vanaf een landelijke locatie zonder stadslicht rond de 15 per uur. Hoe donkerder een waarnemer zit, hoe meer er te zien is.
Lang heeft men gedacht dat de Orioniden een zeer stabiele meteorenzwerm is. Maar in 1993, 1998 en de periode 2006 tot 2010 liet de zwerm indrukwekkende uitbarstingen zien die soms meerdere nachten actief bleven. Die uitbarstingen lieten ook veel heldere Orioniden zien. In 1993 en 1998 werd rond 17/18 oktober activiteit zien, die normaal is rond het maximum (ZHR 25). In 2007 werd zelfs activiteit waargenomen die vergelijkbaar was met een normaal Perseiden maximum. Voor dit jaar worden geen uitbarstingen verwacht rond 22 oktober. Maar gezien de onverwachte gebeurtenissen in 1993 en 1998 is het verstandig om de nacht 17/18 oktober waar te nemen. Want je weet maar nooit!
Naast de Orioniden zijn nog een aantal kleinere zwermpjes actief, zoals de epsilon Geminiden, Leo Minoriden, noordelijke en zuidelijke Tauriden. De sporadische activiteit is ook hoog in oktober.

Radiantpositie van de Orioniden tussen 5 oktober en 5 november. De radiant van het kleine zwermpje de epsilon Geminiden is ook aangegeven op dit kaartje.

12 3